ข่าว“การดูแลแบบประคับประคอง คืออะไร?” (ตอน 2) - kachon.com

“การดูแลแบบประคับประคอง คืออะไร?” (ตอน 2)
สุขภาพ

photodune-2043745-college-student-s

จากบทความตอนที่แล้ว เราได้รู้จักความหมายของการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายแบบประคับประคองกันไปแล้ว ครั้งนี้มาดูกันต่อว่าเราจะมีวิธีดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายแบบประคับประคองอย่างไร

การวางแผนดูแลผู้ป่วยล่วงหน้า

เป็นสิ่งสำคัญที่ทุกฝ่ายควรวางแผนร่วมกัน เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเลือกแผนการรักษาในวาระสุดท้าย เช่น ต้องการอยู่ที่บ้านหรือโรงพยาบาล เมื่อหัวใจหยุดเต้นจะกระตุ้นให้หัวใจกลับมาเต้นไหม การเจาะคอเพื่อใส่ท่อช่วยหายใจ การใช้เครื่องช่วยหายใจ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผู้ป่วยสามารถแสดงความต้องการไว้ได้ตั้งแต่ตอนที่ยังมีสติสัมปชัญญะครบถ้วน ซึ่งสามารถทำได้ 2 รูปแบบ คือ การจัดทำเอกสารทางจดหมายเพื่อแสดงเจตนารมณ์ของตนเองที่ไม่ต้องการรักษาเมื่อเจ็บป่วยในวาระสุดท้าย หรือมอบหมายให้บุคคลใกล้ชิดมีอำนาจในการตัดสินใจเรื่องการดูแลทางการแพทย์ในวาระสุดท้ายของผู้ป่วย

เตรียมความพร้อมก่อนรับผู้ป่วยกลับบ้าน

เมื่อวางแผนการรักษาเรียบร้อยแล้วว่าจะนำผู้ป่วยกลับไปดูแลต่อที่บ้าน จะต้องเตรียมความพร้อมในด้านต่างๆ เพื่อรองรับการดูแลผู้ป่วย ดังนี้

• คนดูแลผู้ป่วยจะต้องได้รับการฝึกทักษะในการดูแลเรื่องต่างๆ เช่น การให้อาหาร การให้ยา การบรรเทาอาการปวดหรือการดูแลอาการต่างๆ

• ควรขอชื่อ เบอร์โทรศัพท์ผู้ที่ให้คำปรึกษาในการรักษาตัวที่บ้าน และติดต่อกรณีฉุกเฉิน

• เตรียมสภาพแวดล้อมในบ้าน ได้แก่ ห้องนอน ควรจัดให้มีพื้นที่กว้างพอที่จะวางเตียงนอน เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการพยาบาล, ห้องน้ำ/ห้องส้วม ดูแลให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ เพื่อป้องกันการลื่น มีราวสำหรับยึดเกาะได้สะดวก, ห้องครัว จัดให้สะอาด เป็นระเบียบ, จัดให้มีการระบายอากาศที่ดี

• การดูแลสุขอนามัย ช่วยทำความสะอาดร่างกาย โดยเฉพาะช่องปาก อวัยวะขับถ่าย บริเวณอับชื้น รวมทั้งเสื้อผ้า เครื่องนุ่งห่มให้สะอาดอยู่เสมอ จะช่วยให้ผู้ป่วยสดชื่น สบายตัว

• ดูแลเรื่องอาหาร ผู้ป่วยที่สามารถรับประทานอาหารได้เอง ควรดูแลให้ผู้ป่วยกินอาหารที่ชอบมื้อละน้อยแต่บ่อยครั้ง และกำหนดให้เป็นเวลา ผู้ป่วยบางคนต้องให้อาหารทางสายยางผ่านทางช่องจมูกหรือช่องท้อง ญาติควรเตรียมอาหารตามสูตรและปริมาณที่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ ควรให้อาหารตามเวลา รวมทั้งดูแลความสะอาดอุปกรณ์เกี่ยวกับการกินให้สะอาดอยู่เสมอ

• การป้องกันไม่ให้เกิดแผลกดทับ หากผู้ป่วยไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ ควรช่วยเปลี่ยนอิริยาบถ โดยหมุนเวียนท่านอนสลับกันไปอย่างน้อยทุกๆ 2 ชั่วโมง เพราะหากไม่มีการเคลื่อนไหวร่างกาย จะทำให้เกิดแผลกดทับ ทำให้ผู้ป่วยทุกข์ทรมานมากขึ้น

• อาการเจ็บปวด ผู้ป่วยจะมีอาการเจ็บปวดรุนแรงต่างกันออกไป การพูดคุยและดูแลอย่างใกล้ชิดจะช่วยให้ผู้ป่วยรู้สึกดีขึ้น และทนต่อความเจ็บป่วยได้มากขึ้น หรือการใช้ยาเพื่อลดอาการเจ็บปวดตามสมควร กรณีมีอาการปวดไม่รุนแรง สามารถใช้ยาแก้ปวดทั่วไป เช่น พาราเซตามอล

• เมื่อผู้ป่วยหายใจลำบาก ควรเปิดพัดลมเป่าเบาๆ ให้เย็น และจัดสภาพห้องให้มีการระบายอากาศที่ดี จัดปรับท่าของผู้ป่วย เช่น นอนศีรษะสูง นอนตะแคง และเปลี่ยนท่าบ่อยๆ ดูแลทำความสะอาดช่องปาก เนื่องจากอาการเหนื่อยหอบทำให้ปากแห้งและติดเชื้อได้ง่าย

• อาการท้องผูก หากพบว่าผู้ป่วยถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ต้องเบ่งมากกว่าปกติ อุจจาระแข็งเป็นก้อน ญาติสามารถดูแลโดยช่วยพลิกตัว กระตุ้นให้มีการเคลื่อนไหวร่างกาย ให้ผู้ป่วยดื่มน้ำมากๆ กินอาหารและผักที่เพียงพอ ฝึกการขับถ่ายให้เป็นเวลา โดยช่วงเวลาที่เหมาะสมในการฝึกขับถ่ายคือตอนเช้าหลังตื่นนอนภายใน 2 ชั่วโมงและหลังอาหารเช้า


• อาการกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ จะต้องดูแลผิวหนังบริเวณระบบขับถ่ายให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ ทุกครั้งที่เปื้อนน้ำปัสสาวะต้องล้างทำความสะอาดและซับให้แห้ง ฝึกการขับถ่ายปัสสาวะ เช่น กำหนดเวลาปัสสาวะ กรณีที่จำเป็นต้องใส่สายสวนปัสสาวะ ควรล้างด้วยน้ำสบู่อ่อนๆ วันละ 2 ครั้ง ทั้งเช้าและเย็น หรือทุกครั้งหลังถ่ายอุจจาระ เพื่อป้องกันการติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ

• อาการกลั้นอุจจาระไม่อยู่ ต้องดูแลให้ผู้ป่วยดื่มน้ำมากๆ ประมาณวันละ 2,000 ซีซี ดูแลผิวหนังบริเวณก้นให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอหลังจากที่ถ่ายอุจจาระ ต้องควบคุมกลิ่น รักษาความสะอาด และทำให้อากาศถ่ายเทอยู่เสมอ จะช่วยลดกลิ่นอุจจาระ และควรดูแลความเป็นส่วนตัวในการขับถ่ายด้วย

• การหากิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียด จะช่วยให้ผู้ป่วยมีอารมณ์ จิตใจที่สงบ และทำให้ผู้ป่วยออกจากความเจ็บปวดและทุกข์ทรมานได้ โดยเลือกกิจกรรมตามความสนใจและความชอบของผู้ป่วย อาทิ ดนตรีบำบัด การนวดและการสัมผัส ทำงานอดิเรก ทำงานศิลปะ ดูหนัง อ่านและเขียนหนังสือ หัวเราะ ออกกำลังกาย สวดมนต์ เป็นต้น

------------------------------------------------------

แหล่งข้อมูล :

พว.ศิริพร เสมสาร ในโครงการอบรมประชาชนเรื่อง “การดูแลแบบประคับประคองคืออะไร?” ณ อาคารศูนย์อุบัติเหตุและเวชศาสตร์ฉุกเฉิน ชั้น 3 คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

พรทวี ยอดมงคล. 2559. การดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายแบบประคับประคอง (Palliative Care). พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพฯ : บริษัท พิมพ์ดี จำกัด

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

“การดูแลแบบประคับประคอง คืออะไร?” (ตอน 1)